حسن پیرنیا؛ رئیسالوزرا و نویسنده تاریخ ایران باستان درگذشت
حسن پیرنیا، مشهور به مشیرالدوله، ساعت هشتونیم شب ۲۹ آبان ۱۳۱۴ در ۶۳ سالگی بر اثر سکته قلبی درگذشت. او چندین بار رئیسالوزرا شد و سه جلد «تاریخ ایران باستان» را تألیف کرد.

گالری تصویری
۵ تصویربه گزارش تبریز فوری به نقل از عصر ایران، ساعت هشتونیم شب پنجشنبه ۲۹ آبان ۱۳۱۴، حسن پیرنیا، مشهور به مشیرالدوله، در ۶۳ سالگی بر اثر سکته قلبی درگذشت. او از رجال برجسته سیاسی ایران بود که در دوران فعالیت خود چندین بار به مقام رئیسالوزاریی رسید و مسئولیت مناصب عالی کشور را برعهده داشت. پیرنیا پس از کنارهگیری از سیاست نیز فعالیت علمی خود را ادامه داد و با تألیف آثار مختلف، بخش مهمی از عمرش را صرف خدمت به فرهنگ و دانش ایران کرد.
دو روز پس از درگذشت پیرنیا، روزنامه اطلاعات به تاریخ شنبه یکم آذر ۱۳۱۴ در صفحه نخست خود ضمن اعلام خبر درگذشت او، در شرححالش نوشت که حسن پیرنیا فرزند مرحوم میرزا نصراللهخان (مشیرالدوله)، صدراعظم ایران [نخستین رئیسالوزرای عصر مشروطه]، در ۱۲۵۰ هجری شمسی متولد شد. تحصیلات مقدماتی خود را در ایران به اتمام رساند و برای تکمیل تحصیلات به مسکو رفت؛ در مدرسه متوسطه آنجا دوره تحصیلات متوسطه را به پایان رساند و شاگرد اول بود.
تحصیل در مسکو و آغاز خدمات سیاسی
پس از تحصیلات متوسطه و نیل به شهادتنامه آن، وارد دانشگاه مسکو شد و تحصیلات عالی او در این دانشگاه آغاز گردید. در دانشگاه مزبور نیز شاگرد اول و یکی از شاگردان خوب پروفسور کوروش معروف به شمار رفت و جد و کوشش او موجب شگفتی و تحسین استادانش شد.
پیرنیا پس از اتمام تحصیلات خود در دانشگاه مسکو برای خدمت به وطن به تهران بازگشت. در آن موقع پدرش، میرزا نصراللهخان (مشیرالدوله)، وزیر خارجه بود و او به ریاست کابینه وزارت خارجه نصب شد؛ ضبط «آرشیو» آن وزارتخانه در زمان ریاست کابینه او به صورت جدید که مرسوم دنیا بود تنظیم گردید و مدتی در آن شغل باقی ماند.
او پس از چندی که در خدمت دولت کار کرد، مأمور سفارت شاهنشاهی ایران در دربار پترزبورگ شد و از اینجا دوره خدمات سیاسی او آغاز شد. مأموریت سفارت شاهنشاهی ایران در پترزبورگ و مشاهده حسن انجام وظایف محوله، باعث مأموریتهای فوقالعاده دیگر در دربارهای کشورهای اروپا شد و در این مأموریتها شایستگی خود را چنانکه باید به منصه ظهور رساند. پس از فوت پدرش، میرزا نصراللهخان مشیرالدوله، که او نیز در ۶۳ سالگی به همین مرض سکته قلبی فوت کرد، پست وزارت خارجه به پیرنیا واگذار شد و او از پترزبورگ به تهران احضار و وزیر خارجه شد.
وزارت عدلیه، معارف و ریاست وزرایی
بعد از وزارت خارجه به سمت وزیر عدلیه تعیین شد. در زمان وزارت عدلیه خود، عدلیه ایران را دو درجه مطابق سیستم فرانسه اصلاح و قانون اصول محاکمات حقوقی و اصول محاکمات جزائی و قانون مجازات عمومی و ثبت اسناد اختیاری را وضع و دایر کرد. در مرتبه دوم که به سمت وزیر عدلیه در هیأت دولت انتخاب شد، امتحان از قضات و وکلا را شرط شغل قضاوت و وکالت قرار داد؛ بعضی تصدیقهای آن روز که در نتیجه امتحان مزبور داده میشد هنوز در دست هست.
پس از آن به سمت وزیر معارف تعیین و انتخاب شد و پس از پست وزارت معارف به مقام ریاست وزرایی با داشتن پست وزارت جنگ نائل گردید. در مرتبه بعد که باز عهدهدار مقام ریاست وزرایی شد، باز هم پست وزارت جنگ را داشت. در موقع جنگ بینالمللی [جنگ جهانی اول] به هر ترتیبی بود بیطرفی ایران را حفظ کرد. پیرنیا در تمام مدت حیات سیاسی خود همواره وجهه خوب داشته و در مواقع باریک زمامدار امور شده و از خدمت به وطن خود کوتاهی نمیکرد.
دانش، زبانها و تألیفات
پیرنیا با تحصیلات عالی که در آغاز جوانی کرده و در مدرسه و دانشگاه مسکو شاگرد اول بود، سرمایه دانش وافری داشت و صاحب فکر و نظر در مسائل علمی حقوقی، سیاسی و تاریخی بود. او زبانهای فرانسه، روسی و عربی را علاوه بر زبان فارسی که زبان مادریاش بود به طور کامل میدانست. زبان یونانی قدیم را نیز دانسته و در سن ۵۸ سالگی برای استفاده از تألیفات و تصنیفات آلمانی شخصاً به تحصیل زبان آلمانی اشتغال ورزید.
از تألیفات مشهور او سه جلد «تاریخ ایران باستان» است که از بدو انتشار جلد اول مورد توجه محافل علمی و ادبی گردید و تاریخ ایران از قدیمیترین ازمنه تا زمان پارتها یا اشکانیان در این سه جلد به طور جامع تألیف شد و بسیاری از حقایق مستور تاریخ ایران را روشن و آشکار ساخت. عمر او متاسفانه کفاف نداد که جلد چهارم این سلسله تاریخ را که دوره ساسانیان باشد به اتمام رساند.
منظور او از تألیف این کتب نشان دادن عظمت ایران بود که خارجیان مستور میداشتند و در حقیقت با تألیفات خود علاوه بر آنکه خدمتی به تاریخ باستانی وطن خویش انجام داد، تقویت فوقالعاده از غرور ملی هموطنان خود نمود و یادگار نیکی از خود باقی گذارد. پیرنیا یکی از رجال وطنپرست بود و با امتحاناتی که در دورههای خدمات دولتی و سیاسی خود در وطنپرستی داد، احترام همه را نسبت به خود جلب کرد. همیشه و در این اواخر که مشغول تألیف و افاده و استفاده علمی بود، از خواندن اخبار ترقیات حاصله وطن خویش، عظمت ایران و اقتدار نوینی که حاصل کرده است فوقالعاده لذت برده و در ابراز مسرت بیاختیار بود.
واپسین روزها و درگذشت
پیرنیا مدتی کسالت پیدا کرده بود و کسالت او ادامه یافت ولی بهبود یافته بود. در آخرین مرتبهای که به حضور اعلیحضرت همایون شاهنشاهی تشرف حاصل کرد تا از تفقدات ملوکانه عرض تشکر کند، در مراجعت از حضور اعلیحضرت همایون شاهنشاهی به بستگان خود گفته بود: «ترقیات ایران بیش از این چیزهاست که ما میشنویم و میبینیم.»
نسبت به فوت خود نیز از دو سال پیش اظهار کرده بود که دو سال دیگر بیشتر زنده نخواهد بود. ۱۵ روز قبل گفته بود که زمستان امسال را به سر خواهد برد و ده روز پیش گفته بود خوب است عکسی برداریم که یادگار بماند. عکسی برداشتند و یک روز قبل از فوت او رسید که گراور آن در فوق به نظر خوانندگان میرسد.
بازماندگان فقید سعید مخصوصا آقای حسین پیرنیا (موتمنالملک) و فرزند او آقای داوود پیرنیا نسبت به این مصیبت وارده تسلیت میدهیم.
منبع: www.asriran.com

تصویر کمتر دیده شده از عزتالدوله در جوانی










