خانههای تاریخی زنجان در مسیر حفاظت، احیا و توسعه گردشگری
خانههای تاریخی زنجان نه صرفاً دیوار و سقف، که موزههای زنده معماری بومی هستند؛ مسئولان میراث فرهنگی استان از برنامههای شناسایی، ثبت ملی، مرمت و تبدیل خانه حکیمیان به موزه فرهنگ عامه خبر دادند.

گالری تصویری
۵ تصویربه گزارش تبریز فوری به نقل از ایرنا، خانههای تاریخی زنجان تنها مجموعهای از دیوارها و سقفها نیستند، بلکه نمادهایی برای درک گذشتگان و پیونددهنده میان هنر دست و معماری بومی هستند. این بناهای اصیل که از تلاقی سنت و کارآوری برآمدهاند، امروز تحت سایه سنگین مدرنسازی بیرویه و فرسایش ساختاری قرار دارند.
ارزش موزهای خانههای تاریخی
اهمیت این خانهها تنها در ارزشهای زیباییشناختی و نمادین آنها خلاصه نمیشود؛ آنها موزههای زندهای از تکنیکهای ساختوساز بومی، مدیریت نور و تهویه طبیعی و الگوهای فضایی هستند که با اقلیم منطقه زنجان همخوانی کامل دارند. حفاظت از این بناها دفاع از بخشی از حافظه جمعی شهر و حفظ سرمایه گردشگری و فرهنگی است که میتواند پتانسیلهای اقتصادی بیبدیلی را در مسیر توسعه پایدار شهری رقم بزند. باززندهسازی و حفاظت از خانههای تاریخی نه یک مطالبه صرفاً هنری که یک ضرورت استراتژیک برای حفظ هویت شهری زنجان است.
برنامههای اداره میراث فرهنگی زنجان
مهدی باقری، رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان زنجان، گفت: «شناسایی، ثبت ملی، مرمت و احیای خانههای تاریخی با هدف صیانت از اصالت معماری، بازآفرینی هویت شهری و توسعه گردشگری فرهنگی در دستور کار قرار دارد.» او افزود: «خانههای تاریخی زنجان بخشی ارزشمند از میراث ملموس و هویت معماری این شهر به شمار میروند که حفاظت و احیای آنها علاوه بر جلوگیری از تخریب آثار ارزشمند، زمینهساز تقویت گردشگری فرهنگی و رونق اقتصادی بافتهای تاریخی خواهد بود.»
باقری با اشاره به ضرورت بازشناسی ظرفیتهای معماری خانههای سنتی زنجان گفت: «الگوی معماری این خانهها حاصل پیوند سنت، فرهنگ و شرایط اقلیمی منطقه است و بخش مهمی از تاریخ زندگی اجتماعی و فرهنگی مردم را روایت میکند، از این رو حفاظت از اصالت ساختاری و ویژگیهای معماری آنها باید در اولویت برنامههای اجرایی قرار گیرد.»
او ثبت خانههای واجد ارزش در فهرست آثار ملی را نخستین گام حفاظت دانست و افزود که ثبت ملی ضمن فراهم کردن پشتوانه قانونی، امکان بهرهمندی از ظرفیتهای حمایتی و تخصصی برای مرمت و بازسازی را فراهم میکند. باقری ادامه داد که شناسایی خانههای تاریخی باقیمانده و پیگیری ثبت ملی آنها از برنامههای مورد توجه اداره کل میراث فرهنگی استان است تا از تخریب و تغییرات غیراصولی در جریان توسعه و نوسازی شهری جلوگیری شود.
باقری با تأکید بر اینکه حفاظت نباید صرفاً به نگهداری کالبدی محدود شود، گفت: «احیای واقعی زمانی محقق میشود که ضمن حفظ اصالت معماری، کاربری متناسب و پایداری برای این بناها تعریف شود و خانههای تاریخی بتوانند بار دیگر در زندگی اجتماعی و اقتصادی شهر نقشآفرینی کنند.»
او تغییر کاربری هوشمندانه را یکی از راهکارهای مؤثر در باززندهسازی عنوان کرد و گفت تبدیل این بناها به موزههای زنده، مراکز فرهنگی و هنری، مجتمعهای صنایع دستی و فضاهای معرفی فرهنگ بومی میتواند زمینه ارتباط بیشتر نسل جدید با میراث تاریخی را فراهم کند.
باقری با اشاره به ظرفیت خانههای تاریخی برای توسعه گردشگری اقامتی تصریح کرد که تبدیل برخی از این بناها به اقامتگاههای سنتی و بومگردی، در صورت رعایت ضوابط حفاظتی و استانداردهای مرمت، میتواند تجربه متفاوتی از زندگی در فضای تاریخی را برای گردشگران فراهم کند. او افزود که پیشبینی کاربریهای مکمل از جمله رستورانهای سنتی، فروشگاههای صنایع دستی و فضاهای فرهنگی در کنار مراکز اقامتی، ضمن افزایش جذابیت این مجموعهها، به ایجاد اشتغال محلی، رونق کسبوکارهای مرتبط و تقویت اقتصاد گردشگری کمک میکند.
باقری با تأکید بر اهمیت مشارکت مالکان و سرمایهگذاران بخش خصوصی گفت: «مرمت خانههای تاریخی نیازمند تعامل مؤثر میان دستگاههای دولتی و بخش خصوصی است و حمایتهای قانونی، تسهیلات بانکی و فراهم کردن زمینه سرمایهگذاری میتواند مالکان را به حفظ و بهرهبرداری اصولی از این بناها ترغیب کند.»
او نظارت تخصصی بر فرآیند مرمت را از دیگر الزامات برشمرد و افزود که اجرای طرحهای بازسازی باید مطابق ضوابط و استانداردهای حفاظتی انجام شود تا در جریان احیا، اصالت معماری، مصالح، ساختار و ارزشهای تاریخی بناها آسیب نبیند.
باقری با اشاره به پیامدهای تخریب و رهاشدگی خانههای تاریخی خاطرنشان کرد: «بیتوجهی به این بناها علاوه بر از بین رفتن بخشی از حافظه تاریخی شهر، موجب تضعیف هویت بصری و فرهنگی بافتهای قدیمی میشود، بنابراین جلوگیری از تخریبهای غیرمجاز و نظارت مستمر بر وضعیت بناهای ارزشمند ضروری است.»
او همچنین گفت: «باززندهسازی خانههای تاریخی فراتر از یک اقدام عمرانی و معماری است و احیای این بناها میتواند بافتهای قدیمی شهر را از حاشیه خارج کرده و به کانونهای فعال فرهنگی، اجتماعی و گردشگری تبدیل کند.» باقری افزود: «زنده نگه داشتن معماری و هویت تاریخی زنجان علاوه بر تقویت حس تعلق و غرور شهروندان، زمینه انتقال ارزشهای فرهنگی و معماری به نسلهای آینده را فراهم میکند.»
رئیس اداره میراث فرهنگی شهرستان زنجان تأکید کرد: «دستیابی به هدف تبدیل زنجان به یکی از قطبهای گردشگری فرهنگی شمالغرب کشور، مستلزم ایجاد تعادل میان حفاظت از اصالت بناهای تاریخی و تعریف کاربریهای متناسب با نیازهای امروز است و خانههای تاریخی میتوانند با برنامهریزی اصولی به یکی از محورهای مهم توسعه گردشگری استان تبدیل شوند.»
خانه حکیمیان و طرح موزه فرهنگ عامه
سید میکائیل موسوی، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان زنجان، با اشاره به ظرفیتهای کمنظیر خانه حکیمیان گفت: «در صورت انتقال مالکیت این بنای ثبتشده در فهرست آثار ملی از اداره کل راه و شهرسازی به این اداره کل، خانه حکیمیان به «موزه فرهنگ عامه» شهر زنجان تبدیل خواهد شد؛ فضایی زنده که هم حافظه تاریخی محله حقوردی را نگه میدارد و هم به کارگاه آموزش نسل امروز بدل میشود.»
موسوی با اشاره به پیشینه خانه حکیمیان افزود: «خانه حکیمیان در محله قدیمی حقوردی زنجان قرار دارد و قدمت آن به اواخر دوره قاجار میرسد، این خانه متعلق به ادیب عزیزالله حکیمیان، پزشک طب سنتی زنجان بوده که بر اساس بررسیها، نیاکان او از شاگردان ابنسینا دانسته شدهاند، به همین دلیل، این بنا تنها یک ساختمان تاریخی نیست؛ یک سند زنده از پیوند دانش، طب و فرهنگ در زنجان است.»
مدیرکل میراث فرهنگی استان با بیان اینکه خانه حکیمیان از دو بنا تشکیل شده است، تصریح کرد: «بخش اصلی متعلق به دوره مظفرالدینشاه قاجار و با مساحتی بیش از ۹۰۰ متر مربع است و بخش دیگر به اواخر دوره پهلوی اول و اوایل پهلوی دوم بازمیگردد که بیش از ۲۰۰ متر مربع وسعت دارد.»
موسوی با تأکید بر اینکه این اثر با شماره ۳۱۷۷۲ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است، خاطرنشان کرد: «ثبت ملی، حق و تکلیف حفاظت و تکلیف احیا ایجاد میکند. بر همین اساس، پیش از این نیز تفاهمنامهای میان اداره کل راه و شهرسازی و این اداره کل برای مرمت و احیای بنا با کاربری فرهنگی و گردشگری منعقد شد و بخشی از مرمتها انجام شده است اما تجربه نشان داد که احیای پایدار یک بنای تاریخی، بدون مالکیت و بدون امکان برنامهریزی بلندمدت، ناقص میماند.»
موسوی با اشاره به برنامه پیشنهادی گفت: «طرح تبدیل خانه حکیمیان به موزه فرهنگ عامه مطرح شده است که در این فضا، کارگاههای آموزش صنایع دستی استان مانند چاقوسازی، ملیلهکاری و فرشبافی، کلاسهای آموزش هنرهای سنتی، نشستهای ادبی و تاریخی و برنامههای آموزش میراث فرهنگی برای کودکان و نوجوانان برگزار خواهد شد، همچنین بخشی از بنا میتواند به معرفی شخصیت حکیمیان و تاریخ طب سنتی در زنجان اختصاص یابد.»
او گفت: «خانههای تاریخی زنجان مانند خانه ذوالفقاری و خانه توفیقی نشان دادهاند که وقتی یک بنای تاریخی کاربری فرهنگی میگیرد، هم مرمت آن پایدار شده و هم به مقصد گردشگری شهر تبدیل میشود، خانه حکیمیان میتواند حلقه تازهای در زنجیره گردشگری بافت تاریخی زنجان باشد و مسیر بازدید گردشگران را از بازار تاریخی به محله حقوردی امتداد دهد.»
موسوی با اشاره به اهمیت همکاری بیندستگاهی گفت: «درخواست ما این است که فرایند انتقال مالکیت خانه حکیمیان به اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان زنجان با همکاری استانداری و شورای حفظ حقوق بیتالمال تسریع شود و این اداره کل آماده است که پس از انتقال مالکیت، در کوتاهترین زمان، طرح مرمت و احیای بنا را با مشارکت بخش خصوصی، هنرمندان و تشکلهای صنایع دستی اجرا کند.»
زمینه
خانههای تاریخی زنجان با وجود سایه مدرنسازی بیرویه، همچنان بخشی از حافظه جمعی شهر و پتانسیلهای اقتصادی و گردشگری منطقه محسوب میشوند. مسئولان میراث فرهنگی استان بر حفظ اصالت معماری، تعریف کاربری پایدار و مشارکت بخش خصوصی تأکید دارند تا این بناها از حاشیه خارج شده و به کانونهای فعال فرهنگی، اجتماعی و گردشگری تبدیل شوند.
منبع: www.irna.ir

اکران مردمی فیلم «کوچ» در مناطق فاقد سینما از اول آذر










